Döllenme gerçekleşmeyen vakalarda yumurta ve sperm fonksiyonlarını optimize eden özel tedavi protokolleri uygulanır.
Döllenme (fertilizasyon), erkek üreme hücresi olan sperm ile kadın üreme hücresi olan yumurtanın birleşmesi sonucunda, gebeliğin ve ilerleyen süreçte bebek gelişiminin temelini oluşturan zigotun meydana gelmesidir.
Tüp bebek tedavilerinde elde edilen olgun yumurtalara, tedavi protokolü kapsamında eşe ait sperm ile mikroenjeksiyon (ICSI) işlemi uygulanmaktadır. Mikroenjeksiyon sonrasında yumurtalar inkübatör adı verilen özel cihazlarda kültüre alınır ve işlemden sonraki gün inkübatörden çıkarılarak mikroskop altında döllenme durumu açısından değerlendirilir.
Mikroenjeksiyon (ICSI) sonrasında, hiçbir yumurtada döllenmenin gerçekleşmemesi durumu döllenme başarısızlığı olarak adlandırılır. Oldukça nadir görülen bu tablo, çiftlerin yaklaşık %1–3’ünde izlenmekte olup, farklı etiyolojik faktörlere bağlı olarak ortaya çıkabilmektedir.
Tüp bebek uygulamalarında döllenmenin gerçekleşmemesinin altında yatan nedenler çeşitli başlıklar altında ele alınabilir.
Mikroenjeksiyon sonrası döllenme izlenmeyen olguların büyük bir kısmında, sperm parametrelerinde ciddi bozukluklar bulunmakta ya da toplanan olgun yumurta sayısı sınırlı olmaktadır.
Normal bir döllenmenin gerçekleşebilmesi için, yumurta içine enjekte edilen spermin salgıladığı faktörler aracılığıyla yumurta içi kalsiyum düzeylerinin artması ve yumurtanın döllenme için aktive olması gerekmektedir. Bu aktivasyon basamağında yaşanan aksaklıklar, sıklıkla döllenme problemleri ile sonuçlanmaktadır. Bununla birlikte, üçten az sayıda olgun yumurta elde edilen olgularda da döllenme sorunları ile karşılaşılabilmektedir.
Aşağıda belirtilen durumlarda döllenme oranlarında belirgin düşüklük ya da hiç döllenme olmaması söz konusu olabilir.
Hareketli sperm bulunmaması ve tamamen hareketsiz spermler ile mikroenjeksiyon yapılması
Spermin baş kısmında yer alan ve döllenme sürecinde kritik rol oynayan akrozom yapısının eksik ya da tamamen yok olması (globozoospermi)
Bununla birlikte, bazı hastalarda sperm değerlendirmesi normal sınırlarda ve yumurtalık rezervi yeterli olmasına rağmen (toplanan olgun yumurta sayısının 6 ve üzerinde olduğu olgular), yine de döllenme başarısızlığı ile karşılaşılabilmektedir.
Yumurtaya bağlı faktörler de döllenme başarısızlığına yol açabilir. Ancak bu durumlarda çoğu zaman net ve spesifik bir neden ortaya konulamamaktadır.
Sonuç olarak, tüp bebek tedavilerinde döllenme oranlarının düşük olmasının ya da hiç döllenme sağlanamamasının temel nedenleri; çoğunlukla sperme bağlı faktörler ile yumurtanın son olgunlaşma ve döllenme için gerekli olan aktivasyon sürecinin gerçekleşmemesidir.
Beklenenin altında döllenme oranları elde edilen ya da hiç döllenmenin sağlanamadığı olgularda, döllenme oranlarını artırabilmek amacıyla Ca-ionofor yöntemi uygulanabilir.
Ca-ionofor yöntemi, özellikle spermlerin tamamının globozoospermi özellikleri taşıdığı, yani akrozom yapısının bulunmadığı olgularda da umut verici bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır.
Ca-ionofor yönteminde, mikroenjeksiyon işlemi tamamlandıktan sonra yumurtalar belirli bir süre özel bir solüsyon içerisinde bekletilir ve ardından inkübatörlere alınır. Bu teknik sayesinde yumurta içi kalsiyum artışı tetiklenerek yumurtanın döllenme için aktive edilmesi amaçlanır.
Ca-ionofor yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen tüp bebek uygulamalarında, döllenme oranlarının belirgin şekilde iyileşebildiği gösterilmiştir. Ayrıca bu yöntemle elde edilen bebeklerde, majör ya da minör konjenital anomali riskinde artış saptanmamıştır.
Tüp bebek tedavisinde elde edilen olgun yumurtalara mikroenjeksiyon yöntemi uygulanarak, her bir yumurtanın içine tek bir sperm enjekte edilir. İşlemden sonraki gün yumurtalar döllenme açısından değerlendirilir. Normal koşullarda mikroenjeksiyon uygulanan yumurtaların yaklaşık %80’i döllenmektedir. Ancak bazı olgularda bu oranların altında döllenme oranları görülebilir ve nadiren hiç döllenme olmayabilir.
Döllenme oranlarının düşük olmasının ya da hiç döllenme izlenmemesinin en sık nedeni sperme bağlı faktörlerdir. Spermin baş, boyun ve kuyruk yapısındaki morfolojik bozukluklar, akrozom yapısının bulunmaması, tamamen hareketsiz spermlerle mikroenjeksiyon yapılması gerekliliği ya da olgun yumurta sayısının çok az olması döllenme problemlerine yol açabilir.
Mikroenjeksiyon sonrasında döllenme elde edilemezse, ilgili tüp bebek uygulaması o ay için iptal edilir. Daha önce döllenme başarısızlığı öyküsü bulunan çiftlerde, bir sonraki denemede döllenme oranlarını artırmak amacıyla Ca-ionofor yöntemi uygulanabilir.
Tüp bebek tedavisinde uygulanan mikroenjeksiyon sonrasında, olgun yumurtaların yaklaşık %80’inde döllenme gerçekleşmektedir.
Tüp bebek tedavisinde döllenen yumurtalar, transfer gününe kadar laboratuvar ortamında inkübatörler içerisinde takip edilir. Embriyo sayısı ve kalitesine göre transfer zamanı, yumurta toplama işleminden sonra 3. ya da 5. gün olarak belirlenir. Ancak her döllenen yumurtadan gelişen embriyonun kalitesi aynı değildir. Bazı embriyolar iyi kaliteye sahipken, bazıları orta veya düşük kalite gösterebilir. Embriyo kalitesi düştükçe, rahime tutunma olasılığı da azalmaktadır.
