HPV (Human Papillomavirus) aşılaması, HPV enfeksiyonuna bağlı gelişen hastalıkların ve özellikle rahim ağzı kanserinin önlenmesinde kullanılan en etkili primer korunma yöntemlerinden biridir. HPV, dünya genelinde en yaygın cinsel yolla bulaşan virüslerden biri olup, rahim ağzı kanserinin neredeyse tamamından sorumludur. Bunun yanı sıra vajina, vulva, anüs, penis ve baş-boyun bölgesi kanserleri ile de ilişkilidir.
HPV aşılaması, bireyin virüsle karşılaşmasından önce uygulanması durumunda en yüksek koruyuculuğu sağlar. Güncel bilimsel veriler, aşılamanın hem HPV enfeksiyon sıklığını hem de HPV’ye bağlı kanser gelişim oranlarını anlamlı ölçüde azalttığını göstermektedir. Bu metinde HPV aşılamasının tanımı, etki mekanizması, kimlere uygulanabileceği ve klinik önemi akademik çerçevede ele alınmaktadır.
HPV aşılaması, HPV’nin özellikle yüksek riskli tiplerine karşı bağışıklık yanıtı oluşturmayı amaçlayan profilaktik bir aşı uygulamasıdır. Aşı, başta HPV 16 ve 18 olmak üzere, rahim ağzı kanseri ile doğrudan ilişkili tipleri hedef alır. Ayrıca bazı aşı türleri düşük riskli HPV tiplerine karşı da koruma sağlayarak genital siğil gelişimini önler.
HPV aşıları canlı virüs içermez. Virüsün sadece protein kılıfından oluşan yapay partiküller kullanılarak geliştirilmiştir. Bu sayede enfeksiyon oluşturma riski olmadan bağışıklık sistemi uyarılır. Dünya Sağlık Örgütü ve uluslararası kanser önleme kılavuzları, HPV aşılamasını rahim ağzı kanseriyle mücadelede temel halk sağlığı stratejilerinden biri olarak kabul etmektedir.
HPV aşılaması hem kadınlar hem de erkekler için önerilen bir uygulamadır. Aşının uygulanabileceği yaş grupları şu şekildedir:
9–14 yaş arası bireyler:
Cinsel temas başlamadan önce yapılan aşılama en yüksek koruyuculuğu sağlar.
15–45 yaş arası bireyler:
Daha ileri yaşlarda da uygulanabilir. Daha önce HPV ile karşılaşılmış olsa dahi, farklı HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir.
Kadınlar ve erkekler:
Kadınlarda rahim ağzı, vajina ve vulva kanserlerini; erkeklerde genital siğiller ile anüs ve penis kanserlerini önlemede etkilidir.
Aşı şeması yaşa göre değişir. 14 yaş altındaki bireylerde genellikle iki doz, 15 yaş ve üzerindeki bireylerde üç doz şeklinde uygulanır.
HPV aşısı, bağışıklık sistemini HPV virüsüne karşı önceden hazırlayarak koruma sağlar. Aşı içeriğinde yer alan virüs benzeri partiküller, bağışıklık sisteminin antikor üretmesini tetikler. Böylece kişi gerçek HPV virüsü ile karşılaştığında enfeksiyon gelişmeden bağışıklık yanıtı oluşur.
Klinik çalışmalar, HPV aşılamasının rahim ağzı kanseri gelişme riskini %90’a varan oranlarda azalttığını göstermektedir. Ayrıca HPV’ye bağlı premalign lezyonların ve genital siğillerin görülme sıklığında da belirgin düşüş sağladığı kanıtlanmıştır.
HPV enfeksiyonu çoğu zaman belirti vermeden seyreder ve bireylerin büyük bir kısmı enfekte olduğunun farkında olmaz. Ancak bazı HPV tipleri uzun süreli persistan enfeksiyon oluşturarak hücresel değişikliklere ve kansere zemin hazırlar.
HPV aşılaması:
Rahim ağzı kanserinin önlenmesinde en etkili yöntemlerden biridir
Genital siğil oluşumunu büyük ölçüde engeller
Toplum genelinde HPV dolaşımını azaltarak sürü bağışıklığına katkı sağlar
Uzun vadede kanser sıklığını ve sağlık harcamalarını düşürür
Erken yaşta yapılan aşılama, uzun süreli ve güçlü bir bağışıklık yanıtı oluşturur.
HPV aşılarının güvenliği, milyonlarca doz uygulama ve uzun dönem takip çalışmalarıyla değerlendirilmiştir. Aşıya bağlı ciddi yan etkiler son derece nadirdir.
En sık bildirilen yan etkiler:
Enjeksiyon yerinde ağrı veya kızarıklık
Hafif ateş
Kısa süreli halsizlik
Bu etkiler genellikle kendiliğinden düzelir ve kalıcı hasar bırakmaz.
HPV aşısı ne zaman yapılmalıdır?
En ideal zaman 9–14 yaş arasıdır, ancak 45 yaşına kadar uygulanabilir.
HPV aşısı kanseri tamamen önler mi?
HPV’ye bağlı kanserlerin büyük bir kısmını önler, ancak tüm kanser türleri için %100 koruma sağlamaz.
HPV aşısının yan etkileri var mıdır?
Çoğunlukla hafif ve geçici yan etkiler görülür.
Erkekler HPV aşısı yaptırabilir mi?
Evet. Erkeklerde genital siğiller ve bazı kanser türlerine karşı koruma sağlar.
HPV aşısı kaç doz uygulanır?
14 yaş altı bireylerde genellikle 2 doz, 15 yaş ve üzeri bireylerde 3 doz uygulanır.
