Meme kanseri, kadınlarda en sık görülen malign hastalıklardan biri olup, erken evrede saptandığında tedavi başarısı ve sağkalım oranları belirgin biçimde artmaktadır. Meme kanseri taraması, henüz klinik belirti oluşturmamış hastalıkların erken dönemde tespit edilmesini amaçlayan, bilimsel olarak etkinliği kanıtlanmış bir koruyucu sağlık yaklaşımıdır. Düzenli tarama programları, hastalığın ileri evrelere ulaşmadan tanınmasını sağlayarak hem tedavi seçeneklerini genişletmekte hem de yaşam süresini uzatmaktadır.
Bu metinde meme kanseri taramasının tanımı, uygulama yöntemleri, risk faktörleri, genetik altyapı ve erken tanının klinik önemi ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Meme kanseri taraması, henüz herhangi bir semptom oluşturmamış meme kanserinin erken evrede tespit edilmesini amaçlayan düzenli tanı yöntemlerini kapsar. Bu tarama süreci; mamografi, meme ultrasonografisi ve klinik meme muayenesi gibi tamamlayıcı yöntemlerle yürütülür.
Mamografi, düşük doz X-ışını kullanılarak meme dokusunun ayrıntılı görüntülenmesini sağlar ve özellikle mikrokalsifikasyonlar ile küçük kitlelerin saptanmasında temel tarama aracıdır. Genel popülasyonda taramaya çoğunlukla 40 yaş sonrasında başlanması önerilirken, ailesel risk taşıyan bireylerde daha erken yaşlarda değerlendirme yapılması gerekebilir.
Tarama stratejisi; yaş, genetik yatkınlık, kişisel tıbbi öykü ve meme dokusunun yapısal özellikleri dikkate alınarak bireyselleştirilmelidir.
Meme kanseri gelişiminde çevresel ve genetik birçok faktör rol oynar. Özellikle BRCA1 ve BRCA2 gen mutasyonları, yaşam boyu meme kanseri gelişme riskini belirgin şekilde artırmaktadır. Bu genetik değişiklikler, ailesel meme–yumurtalık kanseri sendromu ile ilişkilidir ve hastalık daha genç yaşlarda ortaya çıkabilir.
Bunun yanı sıra Lynch sendromu gibi herediter kanser sendromları da meme kanseri riskinde artışa neden olabilir. Birinci derece akrabalarda meme kanseri öyküsü bulunan bireylerde genetik danışmanlık ve gerekirse genetik testlerin değerlendirilmesi önem taşır.
Genetik yatkınlığın varlığı, tarama sıklığını ve kullanılan görüntüleme yöntemlerini doğrudan etkileyen bir faktördür.
Meme kanseri taraması birden fazla yöntem kullanılarak gerçekleştirilir:
MAMOGRAFİ:
En yaygın ve temel tarama yöntemidir. Genellikle 40 yaşından itibaren düzenli aralıklarla uygulanır ve erken evre meme kanserlerinin saptanmasında yüksek duyarlılığa sahiptir.
ULTRASONOGRAFİ:
Yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda veya genç yaş grubunda mamografiye ek olarak kullanılır.
KLİNİK MEME MUAYENESİ:
Sağlık profesyoneli tarafından yapılan fizik muayene ile ele gelen kitleler ve yapısal değişiklikler değerlendirilir.
KENDİ KENDİNE MEME MUAYENESİ:
Kadınların aylık olarak kendi memelerini tanıması, olası değişiklikleri erken fark etmelerine yardımcı olur; ancak tek başına tarama yöntemi olarak yeterli değildir.
Tarama programı, bireysel risk profiline göre planlanmalı ve düzenli aralıklarla sürdürülmelidir.
Meme kanseri erken evrede saptandığında tedavi başarısı %90’ın üzerine çıkabilmektedir. Hastalık ilerledikçe cerrahi seçenekler sınırlanmakta, sistemik tedavilere olan ihtiyaç artmakta ve tedavi süreci daha karmaşık hale gelmektedir.
Erken tanı sayesinde tümör, çevre dokulara ve lenf sistemine yayılmadan kontrol altına alınabilir. Bu nedenle düzenli tarama, özellikle risk grubundaki bireyler için hayati öneme sahiptir.
Meme kanseri taramasında CA 15-3 ve CEA gibi tümör belirteçleri destekleyici testler olarak kullanılabilir. Ancak bu belirteçler erken tanı amacıyla tek başına yeterli değildir ve daha çok hastalık takibi ile metastaz değerlendirmesinde anlam taşır.
Tümör belirteçlerinin kullanımı, klinik bulgular ve görüntüleme yöntemleri ile birlikte değerlendirilmelidir.
MEME KANSERİ TARAMASI NE ZAMAN BAŞLAMALIDIR?
Genel olarak 40 yaş sonrasında başlanması önerilir. Ailesel risk varsa daha erken yaşlarda değerlendirme yapılabilir.
MAMOGRAFİ AĞRILI MIDIR?
Kısa süreli baskı uygulanır. Hafif rahatsızlık hissi olabilir ancak genellikle tolere edilebilir düzeydedir.
TARAMA NE SIKLIKLA YAPILMALIDIR?
40–50 yaş arası 1–2 yılda bir, 50 yaş sonrasında yılda bir önerilir. Risk durumuna göre sıklık artırılabilir.
MEME KANSERİ GENETİK MİDİR?
Bazı olgularda genetik yatkınlık söz konusudur. BRCA mutasyonları bu riskin en bilinen örnekleridir.
TARAMA SONUCU ŞÜPHELİ ÇIKARSA NE YAPILIR?
Ek görüntüleme yöntemleri, ileri tetkikler veya biyopsi ile kesin tanıya gidilir.
