Arka arkaya başarısız tüp bebek denemelerinde kapsamlı analizlerle kişiye özel tedavi planı yapılır.
Tüp bebek tedavisinde başarısızlık tek bir nedene bağlı değildir; çoğu zaman birden fazla faktörün bir araya gelmesi söz konusudur. Tüp bebek tutmama nedenleri başlığı altında bu faktörleri genel hatlarıyla ele almıştık. Ancak tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı olan olgularda, nedenlerin doğru şekilde analiz edilmesi ve bilimsel temelli yaklaşımlarla ilerlenmesi halinde, çiftlerin çocuk sahibi olabilme şansı mevcuttur.
Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı öyküsü bulunan çiftlerin değerlendirilmesinde, önceki tedavi süreçlerinin ayrıntılı şekilde analiz edilmesi büyük önem taşır. Önceki uygulamalarda kaç yumurta toplandığı, bu yumurtaların kaçının olgun olduğu, kaçının döllendiği, elde edilen embriyoların kalitesi ve hangi aşamada sorun yaşandığı detaylı olarak incelenmelidir.
Buradaki temel hedef, 5. güne yüksek kaliteli ve yeterli sayıda embriyo ile ulaşabilmektir. Bu nedenle tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı olan olgularda standart protokoller yerine, hastaya özel planlanmış bireyselleştirilmiş tüp bebek tedavi protokollerinin kullanılması başarı açısından belirleyici bir faktördür.
Tüp bebek tedavisinde başarısızlığa yol açan faktörler üç ana başlık altında değerlendirilebilir:
Kadına bağlı nedenler
Erkeğe bağlı nedenler
Tüp bebek merkezine bağlı faktörler
Başarısızlıkla sonuçlanan önceki uygulamalar detaylı olarak değerlendirildikten sonra, bireyselleştirilmiş bir tedavi planı oluşturmadan önce kadına bağlı, başarı şansını olumsuz etkileyebilecek faktörlerin ortadan kaldırılması gerekir. Bu kapsamda öncelikle;
Rahmin değerlendirilmesi
Tüplerin hidrosalpenks (içi sıvı dolu tüp) açısından değerlendirilmesi
zorunludur.
Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı yaşayan olgularda, rahim içi ortamın embriyo tutunmasına uygun olması kritik öneme sahiptir. Bu nedenle transvajinal ultrasonografi ile rahim iç tabakası ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir.
Rahim iç tabakasında polip, myom, yapışıklık veya septum gibi şüpheli bir bulgu saptanması halinde, histeroskopi ile bu patolojilerin giderilmesi gerekir. Rahim içi değerlendirme için en uygun zaman adetin 10.–12. günleridir. Transvajinal ultrasonografide endometriumun tamamen normal izlendiği olgularda ise rutin histeroskopi yapılmasının çoğu zaman ek bir katkısı bulunmamaktadır.
Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı olan hastalarda tüplerde sıvı birikimi olup olmadığı mutlaka araştırılmalıdır. Hidrosalpenks varlığında tüp içerisinde biriken sıvı rahim içine sızarak embriyo üzerinde toksik etki oluşturur ve tüp bebek başarısızlığı riskini belirgin şekilde artırır.
Bu nedenle gerek ilk tüp bebek denemesi öncesinde gerekse tekrarlayan başarısızlık öyküsü olan olgularda, hidrosalpenks saptanması durumunda tüp bebek tedavisi öncesi cerrahi olarak tüpün alınması ya da bunun mümkün olmadığı durumlarda tüpün rahimle olan bağlantısının bloke edilmesi planlanmalıdır.
Bu amaçla rutin olarak herhangi bir test yapılması önerilmemektedir. Etkinliği kanıtlanmamış testler ve ampirik tedavilerin yaygın şekilde kullanıldığı, ancak klinik fayda sağlamadığı üzülerek gözlemlenmektedir.
Ne ilk tüp bebek uygulaması öncesinde ne de tekrarlayan tüp bebek başarısızlığında trombofili testlerinin rutin olarak yapılması önerilmemektedir. Buna rağmen gereksiz testler yapılmakta ve toplumda da belirli sıklıkta görülebilen bazı sapmalara dayanarak gereksiz aspirin ve kan sulandırıcı tedaviler başlanmaktadır.
Bu testlerin yalnızca iki veya daha fazla düşük öyküsü olan olgularda, sınırlı panel şeklinde değerlendirilmesi uygundur.
ERA testi, embriyo transfer zamanlamasını belirlemeye yönelik bir testtir. Endometrial biyopsi ile transfer zamanlaması optimize edilmeye çalışılır. Ancak etkinliği net olarak gösterilemediği için dünya genelinde rutin kullanım alanı bulmamıştır.
Geçmişte popüler olan bu uygulamanın güncel çalışmalarda etkin olmadığı gösterilmiştir ve günümüzde önerilmemektedir.
Taze transfer yerine dondurulmuş embriyo transferi planlanarak rahmin dinlendirilmesi bazı seçilmiş olgularda tercih edilebilir; ancak her hasta için rutin bir uygulama değildir.
Aspirin, vitaminler, androjenler, steroidler, bitkisel ürünler, akupunktur gibi uygulamaların düşük over rezervi olan olgularda etkinliği gösterilmemiştir. Büyüme hormonu ile ilgili veriler sınırlıdır ve maliyet ile yan etkiler göz önünde bulundurulmalıdır. DHEA-S preparatlarının da etkinliği kanıtlanmamış olup yan etki potansiyeli mevcuttur.
Rahime çizik atılması, bağışıklık tedavileri, G-CSF uygulamaları, PRP, kan sulandırıcılar, damar genişleticiler ve benzeri birçok yöntemin etkinliği ya gösterilmemiştir ya da etkisiz olduğu kanıtlanmıştır. Kanıta dayalı olmayan bu uygulamalar hastaları yanlış yönlendirebilmektedir.
Embriyo kalitesini belirleyen temel unsurlar yumurta ve sperm kalitesidir. Yumurtalar sınırlı sayıda elde edilebilirken, sperm seçimi aşamasında embriyoloğun rolü son derece kritiktir. Sperm seçiminde temel kriterler morfoloji ve motilitedir. Deneyimli bir embriyolog tarafından yapılan doğru sperm seçimi döllenme oranlarını anlamlı şekilde artırabilir.
Tozlar, iğneler, perhizler, bitkisel tedaviler, sperm DNA fragmentasyonu testleri ve sperm kromozom analizlerinin tekrarlayan tüp bebek başarısızlığında klinik faydası gösterilmemiştir. IMSI, mikroçip, testis spermi kullanımı ve antioksidan tedavilerin de etkinliği kanıtlanmamıştır.
Tüp bebek merkezleri arasında klinik ve laboratuvar altyapısı açısından ciddi farklılıklar bulunmaktadır. Bu durum gebelik oranlarında iki katına varan farklara yol açabilmektedir. Merkez seçimi, tüp bebek başarısında belirleyici bir unsurdur.
